\

Sóng - Tác phẩm thành công nhất của nữ sĩ Xuân Quỳnh

187 Lượt xem

 

Trong giai đoạn chiến tranh còn đang diễn ra vô cùng khốc liệt. “Sóng” của Xuân Quỳnh ra đời như một bông hoa đẹp giữa hàng loạt các bài thơ kháng chiến. “Sóng” được viết sau một chuyển đi thực tế của Xuân Quỳnh tới vùng biển Thái Bình. Với một trái tim phụ nữ nhạy cảm, hồn nhiên, luôn khao khát những hạnh phúc bình dị đời thường, và sau những biến cố tình cảm, “Sóng” chính là tiếng lòng của người phụ nữ về “nỗi khát vọng tình yêu”. Ở bài viết dưới đây hãy cùng tôi tìm hiểu và phân tích sâu về tác phẩm này.

1. Hai khổ đầu – quan hệ giữa tình yêu và sóng

Có ai đó nói rằng:

“ Nhà thơ như con ong biến trăm hoa thành một mật

Mỗi giọt mật thành trăm vạn chuyến ong bay

Nay cành nhãn non Đoài, mai vườn cam xứ Bắc

Mật ngọt ở Đồng Bằng mà hút nhụy tận miền Tây”

Chuyến đi thực tế tại Diêm Điền trong năm 1968 của Xuân Quỳnh đã tạo mạch cảm hứng để “Sóng” ra đời, tốn không ít giấy mực của các nhà phê bình văn học. Mạch cảm xúc của bài thơ được lấy từ hình tượng Sóng - một trong những biểu tượng khá mới của tình yêu. Đứng trước biển, có người nghĩ về kiếp người phù du, xót xa cho những thân xác trong đáy lạnh vùi tan, người ưa triết lý nghĩ về cuộc sống mặn mòi cùng “ cắn chung hạt muối đời”. Xuân Quỳnh - với một trái tim phụ nữ dào dạt yêu đương, nghĩ về nơi tình yêu bắt đầu, nghĩ về Anh - Em.

Hình tượng sóng chính là mạch cảm xúc xuyên suốt toàn bộ bài bài thơ. Sóng cũng là hình tượng ẩn dụ cho nhân vật Em, là biểu tượng là một trái tim phụ nữ luôn nhân hậu, luôn khao khát yêu đương và tin vào một tình yêu bền chặt, vĩnh cửu. Qua những biến động trong tình cảm, dường như giọng thơ xuân Quỳnh trở nên chững chạc hơn, từng trải hơn và có những chiêm nghiệm sâu sắc hơn nhiều so với trước đây.

Hai khổ đầu- quan hệ giữa sóng và tình yêu

Mở đầu bài thơ là các thái cực hoàn toàn đối nghịch của hình tượng sóng: “dữ dội” - “dịu êm”, “ồn ào” - “lặng lẽ”. Các tính chất đối nghịch này lại được kết nối với nhau bởi từ “và” thể hiện quan hệ tăng tiến, tiếp nối. Đây không phải là lần đầu tiên Xuân Quỳnh nhắc về vấn đề này. Ở bài thơ “Thuyền và biển” nữ sĩ cũng đã từng viết “Bởi tình yêu muôn thuở/ Có khi nào đứng yên”. Con sóng biển hay cũng chính là con sóng lòng, trước tình yêu luôn luôn biến động, có khi sôi nổi, có khi dịu dàng, đằm thắm. Người con gái khi yêu, có thể có những lúc giận hờn, có thể có những mâu thuẫn và đối lập trong hành động. Đây chính là điểm tương đồng - tương cận giữa hình ảnh Sóng và Em.

Không gian sông chật hẹp không đủ để “hiểu” những đặc tính của Sóng. Như một lẽ tự nhiên, nó tìm tới một không gian rộng lớn hơn - biển. Hành trình của con sóng cũng là hình ảnh của người phụ nữ đối với tình yêu.

Con sóng xưa nay vẫn luôn đi theo một hành trình nhất định, giống như niềm tin của Em vào tình yêu, dù trải qua nhiều biến cố nhưng vẫn bền chặt, thủy chung.

Ôi con sóng ngày xưa

Và ngày sau vẫn thế

Tính chất của con sóng muôn đời vẫn vậy, luôn tồn tại những thái cực khác nhau.Bên cạnh những lúc yên bình, dịu dàng cũng sẽ có không ít lần con sóng bạc đầu ào ạt, dữ dội. Nhưng cuối cùng, nó cũng đều tuân theo quy luật trăm sông để về một biển, giống như khao khát hạnh phúc lứa đôi luôn hướng tới những giá trị vĩnh hằng.

2. Bốn khổ tiếp theo - nhận thức về tình yêu của Xuân Quỳnh

Nối tiếp mạch cảm xúc của bài thơ, là những nhận thức về tình yêu của nữ sĩ Xuân Quỳnh. Nếu như trước đây, Xuân Diệu đã từng viết rằng “làm sao cắt nghĩa được tình yêu” thì sau này, Xuân Quỳnh, với một trái tim phụ nữ dạt dào yêu thương, cũng đang băn khoăn không hiểu “từ nơi nào sóng lên”.

Nếu có thể giải thích con sóng kia từ đâu tới, thì có chăng đó là lời giải thích của khoa học, của lý trí, còn con sóng tình dường như khó có thể giải thích được ngọn nguồn của nó đến từ đâu. Nó cũng tự nhiên như sóng biển, mây trời, cũng khó hiểu như những con sóng, có khi hiền hòa, có khi bạc đầu giận giữ.  

Bốn khổ tiếp theo- Nhận thức về tình yêu của Xuân Quỳnh

Hình ảnh sóng và em là hình ảnh xuyên suốt toàn bài thơ. Đoạn thơ cao trào nhất toàn bài thơ dôi thêm ra hai câu, thể hiện nỗi nhớ trong tình yêu cồn cào, da diết như con sóng ngoài xa nhớ bờ. Con sóng chẳng bao giờ chịu đứng yên, dù khi biến lặng hay khi biển động giống như nỗi nhớ của người con gái với người yêu phương xa : “Lòng em nhớ tới anh/ Cả trong mơ còn thức”.

Nỗi nhớ vượt qua mọi khái niệm thời gian, không gian và  len vào tận trong sâu thẳm tâm thức. Khác với nỗi nhớ “chưa xong điều nghĩ đã dào mạch tương“ trong thơ văn trung đại, Xuân Quỳnh táo bạo thể hiện một trái tim yêu đằm thắm, luôn hướng về anh, yêu tới từng tế bào, từng hơi thở. Sau này, nhà thơ Vi Thùy Linh cũng viết “Em yêu anh đến muốn tan vào anh”. Nỗi nhớ và khát vọng yêu đương trong thơ ca hiện đại phá vỡ hết những quy tắc rào cản phong kiến, khiến cho thơ như có thêm đôi cánh để bay bổng, để nói hết được nỗi bồi hồi trong trái tim yêu đang tha thiết.

Khi yêu, dù xuôi Nam, ngược Bắc, dù có đi bất kỳ nơi nào, thì phương hướng duy nhất nhân vật Em hướng về cũng chỉ là phương “anh”. Tất cả mọi thương nhớ, đều được gửi về một nơi duy nhất. Dù xa xôi cách trở, dù ở bất kỳ đâu, tình cảm ấy vẫn không bao giờ thay đổi, vẫn mãi là “một phương”.

Bài thơ “Sóng” thành công bởi Xuân Quỳnh đã viết nó bằng tất cả tình cảm nồng cháy của người phụ nữ và xây dựng rất thành công hình tượng sóng. Thể thơ 5 chữ được vận dụng tạo nên một âm điệu rất đặc trưng, rất riêng, tưởng như người đọc đang đứng trước biển lớn có những con sóng xô bờ ào ạt. Tình yêu cũng như vậy, muôn thưở, vĩnh hằng như sóng biển.

3. Ba khổ cuối cùng- quy luật và khát vọng tình yêu

Quy luật của tình yêu, cũng như quy luật của sóng với bờ. Dù có thăng trầm, biến cố, hay trải qua rất nhiều dâu bể cuộc đời, cuối cùng ai cũng sẽ tìm riêng cho mình một bến đỗ, như con sóng yêu bờ đến ngàn năm. Dù biển động hay biển lặng, dù sóng dịu dàng hay dữ dội, ồn ào, cuối cùng nó cũng vận động theo một hướng duy nhất. Ở những khổ thơ cuối, nhịp thơ như trầm hơn, gửi gắm những nhân sinh quan vô cùng sâu sắc.

Một lần nữa trong thơ Xuân Quỳnh, ta lại bắt gặp nỗi lo sợ về thời gian hữu hạn. Dù lòng người có rộng như thế nào, năm tháng vẫn sẽ trôi qua, thời gian vô thủy vô chung không bỏ ai ngoài vòng quay của nó. Biển kia rộng thật đấy, nhưng mây rồi cũng sẽ bay qua, đến với những không gian vô cùng. Khổ thơ thoáng có một chút lo âu khi tất cả tình yêu, con người đều phải theo quy luật của tự nhiên, chỉ là một thoáng phù du như áng mây vội trôi nhanh qua không gian biển cả rộng lớn.

Quy luật và khát vọng tình yêu

Với những chiêm nghiệm như vậy, nữ sĩ Xuân Quỳnh  khao khát được vĩnh cửu hóa tình yêu để có thể vượt qua được những định luật về thời gian khắc nghiệt. Giọng thơ rất nữ tính, thể hiện một niềm khát khao rất chân thành. Khi viết bài thơ này, Xuân Quỳnh đã trải qua một lần đổ vỡ, chiêm nghiệm về tình yêu, về cuộc sống của chị trở nên sâu sắc hơn. Trong cái lo sợ về thời gian hữu hạn, nữ sĩ vẫn tin rằng khi yêu một cách trọn vẹn, tình yêu ấy vẫn thắng được cái vô biên của tạo hóa, để trở nên trường tồn vĩnh cửu, như sóng biển luôn xô bờ đến ngàn năm.

“Sóng” có thể được coi là một tác phẩm để đời, thành công nhất của nữ sĩ Xuân Quỳnh. Gần nửa thế kỷ trôi qua, con sóng yêu, con sóng lòng vẫn luôn dào dạt trong trái tim những người yêu thơ. Khép lại những dòng thơ cuối cùng, độc giả vẫn có thể nghe được tiếng rì rào của sóng và  một trái tim yêu bền chặt thủy chung .